رویدادها

...

  • امروز : پنج شنبه - ۱۰ اسفند - ۱۴۰۲
  • برابر با : Thursday - 29 February - 2024

::: آخرین مطالب

پژوهشکده مطالعات وقف و نیکوکاری (خیرماندگار) کشف «خود» و زیستن با «دیگری» جایگاه نهادهای خیریه در ارتقای کارکرد تأمین مالی خرد به‌ منظور فقر زدایی | دکتر محمد سلیمانی خیریه‌ها در جهت خانه‌دار کردن نیازمندان گام بردارند. نوآوری اجتماعی در جوامع محلی با تأکید بر تجربیات جهانی در حوزه پیشرفت راه‌هایی برای توسعه امر خیر در نسبت با پیشرفت کشور برون‌سپاری تحول اجتماعی | سوزان کاتس واتکینز. آن سوییدلر و توماس هانان (ترجمه: احمد سعیدی) درس‌هایی از Santé Diabète در مالی | استفان بسانکن و همکاران (ترجمه: فاطمه عبدالعظیم بیگ) سازمان‌های غیردولتی و مسئله بیکاری | علیرضا اسکندری‌نژاد سازمان‌های غیردولتی و نقش آنها در توسعه پایدار جامعه | زین‌العابدین نور حسنی و همکاران (ترجمه: فاطمه عبدالعظیم بیگ) فرهنگ نیکوکاری نا امنی روانی جامعه را از بین می‌برد رشد خیریه‌ها در نقشه پیشرفت کشور | محسن الیگودرز کوشش‌ها و کشمکش‎‌ها در نسبت نیکوکاری با پیشرفت ایران | نعمت‎الله موسی‎پور کارکردهای نیکوکاری در پیشرفت کشور | سید حسین سیدی شماره ۹ (بهار ۱۴۰۲) شماره ۸ (پاییز و زمستان ۱۴۰۱) اطعام پایدار بر پایه کرامت انسانی نقش آستان‌های مقدس در اشاعه فرهنگ اطعام و نیکوکاری | محمدرضا مداحی استعاره اجتماعی از یک دستور الهی | مریم محمدی مردم فقیر بازیچه نیستند | حسین شیخ

6

نگاهی کوتاه به خیریه در ایران باستان | مرتضی رحیم نواز

  • کد خبر : 1221
  • 01 اسفند 1400 - 0:44
نگاهی کوتاه به خیریه در ایران باستان | مرتضی رحیم نواز
تمدنهای باستانی برای حفظ سرمایههای انباشت شده حکومت از نوعی سازمان شبیه موقوفات اسلامی برخوردار بودند که وظیفه صیانت از آنها را در گذر زمان بر عهده داشتند. این سرمایه در گردش، از یک سو حکومت را همواره سرشار از ثروت و قدرت ساخته و از سوی دیگر طبقات اجتماعی را نیز از سود عملکرد آن بهره‌مند مینمود.

امر خیر و رسیدگی به نیازهای فردی و جمعی جامعه، پیشینه‎ای به قدمت تاریخ بشر دارد. درک این نکته عمومی که کیفیت زیست فردی در گرو ارتقاء زیست عمومی است بیش از آنکه در میان توده اندیشه‎مند جامعه رواج پیدا کند، آموزه‎ای ارزشمند در میان اخلاق‎گرایان و باورمندان به آئین‎های مذهبی بود.

تمامی ادیان الهی و حتی ادیانی که توسط گروه برگزیده‎ای از انسان‎ها تبیین و گسترش یافته است، نظام اخلاقی خود را مبتنی بر سعادت جمعی قرارداده‎اند. این نگرش در میان باورمندان این آئین‎ها در طول هزاران سال حیات بشری، نوع خاصی از رفتار اجتماعی را رقم زده که با بررسی آن می‌توان نخستین فعالیت‌های خیرخواهانه جمعی را واکاوی نمود.

بررسی نشانه‎های رفتاری قابل مطالعه در جوامع مختلف بیانگر آن است که دو شیوه مرسوم در طول تاریخ برای فعالیت‌های خیرخواهانه معمول بوده است. نخست اقداماتی که در زمان حیات فرد خیر و با اراده و نظارت شخص او شکل می‎گرفت و معمولا دامنه تاثیرگذاری محدودی داشت و اغلب با مرگ فرد یا تغییر نگرش و تصمیم او به پایان می‌رسید.

نوع دیگر، رفتاری است که در محدوده زمان  قرار ندارد و بعد از مرگ فرد خیر نیز به حیات خود ادامه می‌دهد. به این شیوه عمل در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی وقف می‎گویند. گونه‎‌ای عمل خیر که در گستره وسیع‎تری از زمان امکان حیات پیدا می‎کند و  اغلب دامنه آن نیز از ابعاد فردی فراتر رفته و به جامعه و اجتماع تعمیم پیدا می‎کند.

وقف، با نام‎های گوناگون در جوامع مختلف در طول تاریخ مشاهده شده است. این رویه گاه توسط افراد، گاه با حمایت سازمان‎ها و موسسات و گاهی نیز با نظر و تایید حکومت‎ها شکل گرفته و مدیریت می‎شود. اهداف متصور برای وقف نیز اگرچه مختلف و متعدد است، اما در فرم کلی و عمومی شامل مواردی چون رفع فقر، ترویج و تقویت بنیادهای دینی، کمک به دانش‎اندوزی، ایجاد صلح، برقراری نظام پایدار زیست محیطی و … است.

همچنین به صورت عمده، متولیان وقف در جامعه از میان نهادها و فعالان دینی انتخاب می‎شوند. به همین سبب ارکان آن اغلب مستند بر آموزه‎های دینی است. تنوع مذهبی در سرزمین‌های متمدن نوع خوانش متفاوتی از موقوفات تاریخی را رقم می‎زند، فرایندی که در نوع خود از ظرفیتی برخوردار است که می‌تواند به پایداری نظام فرهنگی و تمدنی آن سرزمین بیانجامد. جدا از آنکه اساسا هر وقفی فارغ از موضوع آن میتواند به فرایندی جمعی و کارکردی اجتماعی منجر شود.

نکته‌ای که باید متذکر شد این است که وقف می‎بایست توان اداره خود را در گذر زمان داشته باشد، در غیر این صورت تاثیرگذاری آن از میان خواهد رفت. از این رو استواری وقف عموما بر توان به روز شده اقتصادی بنا شده و متکی بر سرمایه افزوده شده حقیقی یا حقوقی است. واقف با اختصاص درآمدهای ناشی از موقوفات متعدد، بقای نیت مورد نظر خود را تضمین می‎کند. ولو آنکه فعالیت این موقوفات الزاما در موضوع وقف نباشد. مثلا برای اداره یک مدرسه ممکن است چند باب مغازه یا چند فقره زمین زراعی وقف ‎شود تا از عملکرد و سودهی آنها هزینه‌های ناشی از اداره مدرسه تامین شود. به  این ترتیب است که با کارکرد دیگری از وقف نیز مواجه می‌شویم. در این فرم وقف نه تنها در موضوع یک عمل خیرخواهانه اجتماعی است، بلکه در مصادیق تامین هزینه نیز نوعی کارآفرینی و عمل خیر قلمداد شده و به کنشی اجتماعی تبدیل می‌شود.

تمدن‎های باستانی برای حفظ سرمایه‎های انباشت شده حکومت از نوعی سازمان شبیه موقوفات اسلامی برخوردار بودند که وظیفه صیانت از آنها را در گذر زمان بر عهده داشتند. این سرمایه در گردش، از یک سو حکومت را همواره سرشار از ثروت و قدرت ‎ساخته و از سوی دیگر طبقات اجتماعی را نیز از سود عملکرد آن بهره‌مند می‎نمود. شبیه این ساختار در ایران باستان، بابل و حتی یونان مشاهده می‎شود. به طور مثال زمین‎های کشاورزی، دام و یا حق بهره‌‎برداری از مسیرهای تجاری از سوی حکومت به صورت موروثی به افرادی از جامعه واگذار می‎شد. بدین ترتیب ضمن نگهداشت سرمایه، گروه‎های اجتماعی بدون آنکه حق مالکیتی بر اموال و امتیازها داشته باشند، از منافع کارکرد آنها بهره‎مند شده و به کمک آن به ضمن کسب درآمد، به تقویت موقعیت اجتماعی خود می‎پرداختند.

حکومت در ایران باستان، جدا از واگذاری امتیاز بهره‎برداری اموال خود به گروه‎هایی از جامعه، نوع دیگری از واگذاری‎ها را نیز در دستور کار خود داشت. از جمله موقوفاتی بود که به معابد و تبلیع دین زرتشت اختصاص پیدا می‎کرد. در این عمل جدا از نظام حاکم، افراد متمول و توده مردم نیز مشارکت داشتند. بدین ترتیب معمولا در جوار معابد و آتشکده‎های زرتشتی، مدارس دینی برای آموزش و تبلیغ رایگان آموزه‎های دینی تاسیس می‌شد و هزینه اداره این معابد و مدارس از محل موقوفاتی تامین می‎شد که حکومت یا مردم به معابد اختصاص می‎دادند.

موقوفات حکومتی اغلب شامل چند پارچه آبادی بود، در بخش مردمی اما این موقوفات تنوع بیشتری داشت و شامل مواردی چون زمین کشاورزی، دام، بناهای تجاری یا اقامتگاه‎های میان‎راهی می‎شد. این شیوه پس از ورود اسلام تغییری پیدا نکرد و مسلمانان با الگوبرداری از روال آن، سازمان وقف اسلامی را پایه‎گذاری کردند.

نکته جالب توجه در این میان آن است که عموما در پیرامون ‌آتشکده‎ها نه تنها فضای آموزشی تعبیه می‎شد، بلکه مکان‎هایی نیز جهت احداث کتابخانه عمومی، فضایی برای اجتماع مردم در مراسم‎ها، استراحت‌خانه‎هایی برای زوار و نیز میدان‎گاه‎هایی برای ورزش و اجرای مسابقات ورزشی در نظر گرفته می‎شد که تمامی آنها از محل نذورات و هدایای مردم و البته حکومت تامین هزینه می‌شد. این رویه به نوبه خود یکی از قدیمی‌ترین و پیشرفته‎ترین فعالیت‎های اجتماعی است که به کمک خیرین مذهبی امکان حیات پیدا کرده بود.

لینک کوتاه : https://ava.kheir.ir/?p=1221
  • نویسنده : مرتضی رحیم نواز

نوشته های مشابه

01خرداد
تاریخچه جمعیت هلال احمر در ایران | مرتضی رحیم نواز
01خرداد
دیگرخواهی آئین مشترک انسانی است
گفتگوی مرتضی رحیم نواز با دکتر نعمت‌الله فاضلی:

دیگرخواهی آئین مشترک انسانی است

ثبت دیدگاه

قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید مدیریت تارنما منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.