رویدادها

...

  • امروز : سه شنبه - ۵ تیر - ۱۴۰۳
  • برابر با : Tuesday - 25 June - 2024

::: آخرین مطالب

پژوهشکده مطالعات وقف و نیکوکاری (خیرماندگار) کشف «خود» و زیستن با «دیگری» جایگاه نهادهای خیریه در ارتقای کارکرد تأمین مالی خرد به‌ منظور فقر زدایی | دکتر محمد سلیمانی خیریه‌ها در جهت خانه‌دار کردن نیازمندان گام بردارند. نوآوری اجتماعی در جوامع محلی با تأکید بر تجربیات جهانی در حوزه پیشرفت راه‌هایی برای توسعه امر خیر در نسبت با پیشرفت کشور برون‌سپاری تحول اجتماعی | سوزان کاتس واتکینز. آن سوییدلر و توماس هانان (ترجمه: احمد سعیدی) درس‌هایی از Santé Diabète در مالی | استفان بسانکن و همکاران (ترجمه: فاطمه عبدالعظیم بیگ) سازمان‌های غیردولتی و مسئله بیکاری | علیرضا اسکندری‌نژاد سازمان‌های غیردولتی و نقش آنها در توسعه پایدار جامعه | زین‌العابدین نور حسنی و همکاران (ترجمه: فاطمه عبدالعظیم بیگ) فرهنگ نیکوکاری نا امنی روانی جامعه را از بین می‌برد رشد خیریه‌ها در نقشه پیشرفت کشور | محسن الیگودرز کوشش‌ها و کشمکش‎‌ها در نسبت نیکوکاری با پیشرفت ایران | نعمت‎الله موسی‎پور کارکردهای نیکوکاری در پیشرفت کشور | سید حسین سیدی شماره ۹ (بهار ۱۴۰۲) شماره ۸ (پاییز و زمستان ۱۴۰۱) اطعام پایدار بر پایه کرامت انسانی نقش آستان‌های مقدس در اشاعه فرهنگ اطعام و نیکوکاری | محمدرضا مداحی استعاره اجتماعی از یک دستور الهی | مریم محمدی مردم فقیر بازیچه نیستند | حسین شیخ

8

خیر قرآنی، اشکال و روش‌ها | ملیحه پورترابی

  • کد خبر : 1072
  • 01 اسفند 1400 - 4:42
خیر قرآنی، اشکال و روش‌ها | ملیحه پورترابی
ساخت بنیادین مذهب مبتنی بر نوعی تعهد اجتماعی است. اساسا جامعهپذیری دین به سبب تلاشی است که برای سعادت جمعی از خود نشان میدهد. این در حالی است که قدرت حتی در نوع دموکراتیک خود، قائل به نوعی از نظام سلطه طبقات اجتماعی است. این کاست اجتماعی که در دوران دیکتاتوری و پیشامدرن طبقه حاکم نامیده میشد، در شرایط کنونی به حزب حاکم تبدیل شده است.

در تعریف سازمان‎ها و موسسات خیریه، جدا از کارکرد آنها در گسترش رفاه اجتماعی و امور بشردوستانه، ارائه خدمات عمومی در بسترهای گوناگون به عنوان شاخصه مهم و بنیادین به میان آمده است. از جمله به خدماتی اشاره شده است که به توسعه کمی و کیفی اخلاقی جامعه می‌انجامد.

بررسی سیر تاریخی خیریه‎ها در جوامع مختلف بیانگر آن است که سرآغاز این قبیل فعالیت‌ها عموما مبتنی بر نوعی اراده مذهبی فردی یا اجتماعی است که در خدمت ارتقا سطح کیفیت زیستی یا مذهبی اقشاری از جامعه قرار می‎گیرد. اساسا کلیه مذاهب و فرق دینی و اعتقادی اعم از آنکه خاستگاه آسمانی داشته باشند یا خیر، بخش مهمی از رسالت تبیینی‎شان را معطوف آن می‎سازند تا گروندگان خود را به صرف وقت و هزینه برای هم‎نوعان خویش ترغیب نمایند. جدا از رسیدگی توانمندان جامعه به اقشار ضعیف و آسیب‎پذیر اجتماع، برای نهاد دین مهم است که بخشی از توان اقتصادی و اجتماعی درون گروهی خود را صرف تبلیغ و اشاعه شعائر مذهبی و تاسیس و حمایت از کانون‎ها و مراکز دینی نماید.

ساخت بنیادین مذهب مبتنی بر نوعی تعهد اجتماعی است. اساسا جامعه‎پذیری دین به سبب تلاشی است که برای سعادت جمعی از خود نشان می‎دهد. این در حالی است که قدرت حتی در نوع دموکراتیک خود، قائل به نوعی از نظام سلطه طبقات اجتماعی است. این کاست اجتماعی که در دوران دیکتاتوری و پیشامدرن طبقه حاکم نامیده می‎شد، در شرایط کنونی به حزب حاکم تبدیل شده است.

به سبب ساخت درونی مذهب، این نهاد بسیار پیش‎تر از قدرت به فکر انجام مسئولیت اجتماعی خود افتاد و در این زمینه توانست به نوعی پیشگامی تاریخی دست پیدا یابد. بعدها با شکل‎گیری نهادهای مدنی، قدرت نیز در تنگنای مطالبات اجتماعی قرار گرفت تا نقش‎ و مسئولیت اجتماعی خود را بپذیرد و آن را به انجام رساند. به این ترتیب در دوران مدرن بخشی از نظام اجتماعی تحت تاثیر نهاد دین، قدرت و جامعه مدنی از گونه‌‎ای پوشش حمایتی برخوردار شد که پیش‌‎‎تر از آن محروم بود. نکته مهم و قابل ذکر آن است که  فحوای این گفته این نیست که جامعه پیشامدرن فاقد ساز وکار  حمایتی از افراد ناتوان و مستمند خود بوده است، بلکه به این معنا است که حکومت تا پیش  از عصر مدرن و ظهور جامعه مدنی عموما وظیفه‌ مشخصی در این زمینه برای خود قائل نبود و حیات اخلاقی جامعه را به دینداران و افراد نیکوکار واگذاشته بود و خود را مشغول مناسبات حاکمیتی نموده بود. پس از این دوره است که گزاره مسئولیت اجتماعی وارد ادبیات سیاسی شده و بخشی از نظام مطالباتی جامعه را به خود معطوف می‎سازد.

نکته‎ای مهم دیگر که بایستی به آن توجه داشت این است که هر سازمان و ساختاری نیازمند اتخاذ روش‎ها و راهکارهایی برای توسعه و اطمینان از بقا می‎باشد. به تعبیر دیگر هر نهادی در قبال خود نیز وظایفی بر عهده دارد که مهم‎ترین آنها حفظ و توسعه سازمانی است. از این رو همزمان با انجام وظایف بیرونی، تعهدات درون ساختاری خود را نیز بر عهده گرفته و به آن متعهد می‎باشند.

مذهب به عنوان یک نهاد فکری قدمتی تاریخی دارد و بایستی آن را در زمره نخستین سازمان‎های منسجم و متشکل انسانی قرار داد. نکته جالب توجه آنکه در سیر تاریخی تمدن بشری، بسیاری از سازمان‎های اجتماعی به مقتضای تغییرات بنیادینی که نظام فکری و جهان‎بینی انسان به آن تن داد، از میان رفته یا کارکردهای خود را از دست دادند. در حالیکه مذهب همچنان  نیروی مرجع و تاثیرگذار جامعه جهانی است و بسیاری از مناسبات آن را متاثر از خود نموده است. این ظرفیتی نیست که به سادگی بتوان از کنار آن عبور کرد و به آن توجه نداشت.

یکی از کارویژهای مهم مذهب، تبیین نظام اخلاقی جامعه است. این کارکرد از یک سو نیازمند ارتباطات اجتماعی با فرد فرد جامعه و از سوی دیگر معطوف گفتمانی است که قدرت آن را در رویه‎های حاکمیتی خود اعمال کرده باشد. این وضعیت آرمانی، نقش دین را در جامعه توسعه داده و به گفتمان آن محوریت می‎دهد. لزوم ایفای همین نقش است که  نهاد دین را برای بقا و توسعه خود نیازمند اتخاذ راهکارهایی ویژه می‎سازد. از جمله پیش بینی ساختاری است که پایداری دین را در نظام‎های اجتماعی برای  ادوار تاریخی  تضمین نماید.

وقف قدیمی‎ترین و پیشروترین راهکاری است که نهاد دین برای حفظ خود و تقویت گزاره‎های درون گفتمانی‎اش به آن دست پیدا کرده است. بخشی از توان روزافزون این نظام منسجم تاریخی معطوف جامعه و بخشی نیز به تقویت نهاد دین و تبلیغ و صیانت از آن اختصاص پیدا کرده است. به فراخور موضوع از چیستی و چگونگی بخش نخست عبور کرده، توجه خود را متوجه نقشی می‎سازیم که وقف در صیانت از دین بر عهده دارد.

دین هم در عرصه تبلیغی و هم در ساحت ترویجی نیازمند حمایت مادی و معنوی است. در این میان بخش مهمی از تامین منابع این حمایت بر عهده دینداران است. همین عدم وابستگی به حکومت و اتصال شریان‎های حیاتی دین به نیروهای معتقد درون ساختاری است که به آن کمک کرده تا در سیر تاریخی جهان به بقای خود ادامه دهد. چراکه آسیب ناشی از تنش‎های سیاسی و اجتماعی به حوزه سرمایه‌های خرد و خصوصی افراد بسیار کمتر از سرمایه‎های کلان دولتی است.

گفتیم که وقف شکل ماندگار خدمتی است که دینداران برای تبلیغ و ترویج مذهب در جامعه انجام می‎دهند. در این میان موقوفات مذهبی در انواع مختلف دسته‎بندی و قابل تفکیک است.  بخش مهمی از این موقوفات سرمایه های پایداری هستند که برای حفظ، تبلیغ و ترویج قرآن اختصاص پیدا کرده است.

ادیان، نمادها و شاخص‎های منحصر به خود را دارند. حفظ، اشاعه و ترویج هر یک از این نشانه‌ها در عمل به حفظ، اشاعه و ترویج دین می‎انجامد. در نشانه‎شناختی دین مبین اسلام، قرآن به عنوان کلام وحی جایگاه ویژه‎ای دارد. صیانت و تبلیغ قرآن به هر شکلی که باشد، در عمل به ترویج دین اسلام و زنده نگاه‎داشتن مبانی آن می‎انجامد. از دیرباز اشاعه قرآن به عنوان یه فریضه دینی مورد توجه قرار داشته است. کاتبان و حافظان وحی را بایستی در زمره نخستین خدمتگزاران این کتاب مقدس قرار دهیم. نقشی که این افراد در حفظ اصالت کلام الهی بر عهده دارند بسیار موثر و ستودنی است. این خیر ماندگار نخستین تلاشی است که جامعه دیندار برای حفظ شعائر خود انجام داده است. روند کتاب قرآن و حفظ آن در طول تاریخ حفظ شد و همچنان افرادی به این امر مبادرت می‎ورزند. خوانش صحیح قرآن و حفظ آن از دیرباز در مکتب‎های اسلامی و ایرانی رواج داشت و این روال در حال حاضر به گونه‎ای دیگر پیگیری می‎شود. به نحوی که بسیاری از موسسات قرآنی تسهیلات ویژه‎ای برای حفظ کل یا جزء قرآن ارائه می‎دهند. اغلب منابع مالی این فعالیت‎ها نیز توسط خیرین دیندار تامین می‎شود.

مفسران دومین گروه از خیرین قرآنی هستند که وظیفه تبیین مفاهیم مستتر در آیات الهی را بر عهده داشتند. فهم قرآن و عمومی‎سازی دانش و منویات آن، به ویژه در صدر اسلام اهمیت فراوانی داشت و توانست افراد بسیاری را به آئین آخرین رسول آسمانی گرایش دهد. بعدها بر اثر کج فهمی یا دشمنی با اسلام، نقش مفسران (که عموما از فقهای برجسته جهان اسلام می‎باشند) در تشخیص سره از ناسره و جلوگیری از انحراف در فهم آیات و کلام حق ارزنده‎تر نیز شد. این روند همچنان اهمیت خود را حفظ کرده است و به ویژه در تقابل آموزه‎های جهان مدرن نقش موثرتری در جهت پاسخ به انبوه پرسش‎های تازه پیدا کرده است.

جدا از افرادی که توان علمی خود را وقف مفاهیم قرآنی قرار داده‎اند. گروه دیگری از دینداران در طول تاریخ توجه و اهتمام خود را به سیما و شکل قرآن معطوف نمودند. نسخه نویسان، هنرمندان خوشنویس و نگارگر از جمله این افراد هستند. هنر این افراد که به شکل اعلا در تصویرگری و خوشنویسی سوره‎های قرآ‌نی نمود یافته دو کارکرد مهم دارد. نخست آنکه از یک سو به مانند کاتبان آنها نیز آیات الهی را مکتوب و ثبت کرده‎اند و از سوی دیگر به یمن هنر ارزنده خود آیات قرآنی را به مثابه شاهکارهای هنری خلق کرده آن را به گنجینه هنری جهان اسلام افزودند. اصالت این آثار و ارزشی که هنر به کار رفته در آن به همراه داشت، باعث شد تا در ادوار مختلف تاریخی بسیاری از این آثار به جهت ارزش هنری محفوظ مانده و از خطر تخریب رهایی پیدا کنند. همچنین به دلیل ارزش هنری و تاریخی آنها، قرآن به بسیاری از گنجینه‎های جهانی و موزه‎های برجسته و کلکسیون مجموعه‎داران بزرگ جهان راه پیدا کرد و در اغلب موارد توانست بر صدر داشته‎های آنها قرار بگیرد. در این مسیر بسیاری از امرا، پادشاهان و ثروتمندان مسلمان نیز نقش اساسی ایفا کردند. پرداخت هزینه خلق آثار نفیس قرآنی که اغلب از توان افراد معمول بر نمی‎آمد و دستور استخدام هنرمندان برای خلق چنین آثاری از یک سو و خرید آثار تاریخی از مجموعه‎داران داخلی و خارجی و حفظ آن از سوی دگر باعث شد تا ضمن خلق آثار هنری جدید و ارزشمند، شاهکارهای هنر قرآنی هنرمندان ایرانی در گنجینه‎های داخل کشور حفظ و نگهداری شود.

لینک کوتاه : https://ava.kheir.ir/?p=1072
  • نویسنده : ملیحه پورترابی

ثبت دیدگاه

قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید مدیریت تارنما منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.