رویدادها

...

  • امروز : پنج شنبه - ۲۸ تیر - ۱۴۰۳
  • برابر با : Thursday - 18 July - 2024

::: آخرین مطالب

پژوهشکده مطالعات وقف و نیکوکاری (خیرماندگار) کشف «خود» و زیستن با «دیگری» جایگاه نهادهای خیریه در ارتقای کارکرد تأمین مالی خرد به‌ منظور فقر زدایی | دکتر محمد سلیمانی خیریه‌ها در جهت خانه‌دار کردن نیازمندان گام بردارند. نوآوری اجتماعی در جوامع محلی با تأکید بر تجربیات جهانی در حوزه پیشرفت راه‌هایی برای توسعه امر خیر در نسبت با پیشرفت کشور برون‌سپاری تحول اجتماعی | سوزان کاتس واتکینز. آن سوییدلر و توماس هانان (ترجمه: احمد سعیدی) درس‌هایی از Santé Diabète در مالی | استفان بسانکن و همکاران (ترجمه: فاطمه عبدالعظیم بیگ) سازمان‌های غیردولتی و مسئله بیکاری | علیرضا اسکندری‌نژاد سازمان‌های غیردولتی و نقش آنها در توسعه پایدار جامعه | زین‌العابدین نور حسنی و همکاران (ترجمه: فاطمه عبدالعظیم بیگ) فرهنگ نیکوکاری نا امنی روانی جامعه را از بین می‌برد رشد خیریه‌ها در نقشه پیشرفت کشور | محسن الیگودرز کوشش‌ها و کشمکش‎‌ها در نسبت نیکوکاری با پیشرفت ایران | نعمت‎الله موسی‎پور کارکردهای نیکوکاری در پیشرفت کشور | سید حسین سیدی شماره ۹ (بهار ۱۴۰۲) شماره ۸ (پاییز و زمستان ۱۴۰۱) واحد ارزیابی «نیکی گواه» معرفی طرح های بین المللی اقلام خارجی | مهشید رضائی کاهش محسوس گذشت و بخشندگی ایرانیان | ملیکا مقدم قدرت غذا را نادیده نگیریم | نسیم یادگار. محمدمهدی معماریان

17
نعمت‎الله موسی‎پور:

آموزش نیکوکاری و عمل خیّری

  • کد خبر : 740
  • 31 شهریور 1397 - 4:53
آموزش نیکوکاری و عمل خیّری
امر خیر، ماهیتا دارای زیبایی است. عملی ارزشمند است. کاری خداپسندانه و خلق‎پسند است. شخصی که به آن روی می‎آورد، از خود گذشته است و دیگری را مورد توجه دارد. در عمل خیر، شاهد تقدم دیگری بر خویش هستیم. این عمل ارزشمند اجتماعی، آرمانی است که بسیاری به آن دل بسته‎اند؛ که هر گاه چنین فرصتی برایشان حاصل شود، شکر خدای بجای می‎آورند.

در شرح وضعیت معیار تعاملات چهارگانه انسانی یعنی تعامل با خویش، خلق، خلقت و خداوند، حاکمیت اصل «پرهیز از منفعت شخصی» مطرح است. یعنی وقتی شاهد «عمل ارزشمند و اخلاقی» هستیم که تحت این اصل انجام شده باشد. این موضوع در ارتباط با خداوند با بیان بسیار لطیف امام علی (ع) قابل درک است؛ که فرمود:
اِلهی! ما عَبَدْتُکَ خَوْفا مِنْ نارِکَ وَ لا طَمَعا فی جَنَّتِکَ، بَلْ وَجَدْتُکَ اَهْلاً لِلْعِبادَهِ فَعَبَدْتُکَ. خدایا! تو را پرستش نکردم به طمع بهشتت و نه از ترس جهنمت؛ بلکه تو را چون شایسته نیایش و پرستش دیدم پرستش کردم.

همین منطق در ارتباط با خلقت، خلق و حتی خود قابل پیگیری است. وقتی با چنین منطقی به ایجاد تعاملات چهارگانه وارد می‎شویم، به حوزه‎ای از فعالیت‎های بشری وارد شده‎ایم که آن را «نیکوکاری» یا «خیر» نامیده‌اند. نیکوکاری، عملی انسانی است که ارزش آن به دستاوردهای بعدی آن نیست؛ بلکه به ارزش ذاتی خود عمل است.

امر خیر، ماهیتا دارای زیبایی است. عملی ارزشمند است. کاری خداپسندانه و خلق‎پسند است. شخصی که به آن روی می‎آورد، از خود گذشته است و دیگری را مورد توجه دارد. در عمل خیر، شاهد تقدم دیگری بر خویش هستیم. این عمل ارزشمند اجتماعی، آرمانی است که بسیاری به آن دل بسته‎اند؛ که هر گاه چنین فرصتی برایشان حاصل شود، شکر خدای بجای می‎آورند. ایرانیان همواره به عمل خیر پرداخته‎اند. خیر و نیکوکاری نه یک سفارش که یک ویژگی در فرهنگ ایرانیان بوده و هست. می‎توان باور به خیر را، اصلی‎ترین باور در میان باورهای فرهنگی مردم ایران و عنصری از عناصر هویتی آنان معرفی کرد. چرا چنین است؟

بررسی تاریخی نشان می‎دهد که چنین باوری در ایران امروز با تمام سابقه تاریخی آن، به طور جدی و گسترده با آموزه‎های دینی اسلام آمیخته است. همه مسلمانان باور دارند که فقط با توسل به قرآن می‌توانند هدایت شوند و خیر به عنوان یک عمل انسانی، یک از پایه‎های سه‎گانه «تقوا» یی ست که جز به آن شخص از «هدایت قرآن» بهره نمی‌برد. ذالک الکتاب لاریب فیه؛ هدا للمتقین. الذین یومنون بالغیب و یقیمون الصلوه و ممارزقناهم ینفقون (سوره بقره). انفاق از آنچه رزق شده، لازمه تقوی است؛ همان تقوایی که زمینه هدایت را فراهم می‎کند. انفاق در عرف عمومی معادل خیّری است. از «رزق» باید انفاق کرد. پس، برای دینداران «هستی انفاق» یک حکم الهی است و در آن تردیدی نیست اما مساله اساسی «چگونگی انفاق» است.

این که رزق را به معنای «مضیّق» بکار گیریم یا «موسع»، منجر به دو رویکرد اساسی در عرصه خیر شده است. رویکرد اول، معنایی از رزق را دنبال می‎کند که معادل «مال» است. مال به همه دارایی مادی شخص اطلاق می‎شود. این رویکرد با این معنای از رزق، شخص را به «پرداخت» دعوت می‎کند و آنهم پرداخت بدون توقع دریافت. رویکرد دوم، معنایی از رزق را مبنای کار قرار می‌دهد که معادل «موجودیت» است. موجودیت شخص به همه بودن او (وجود) اطلاق می‌شود. این رویکرد با این معنای از رزق، شخص را به «خدمت» دعوت می‎کند و آنهم خدمتی به خود، به خلق، به خلقت و به خدا؛ با تمام وجود و امری همواره ممکن. این معنای خیّری را باید امری همگانی، همه جایی و همه زمانی دانست. همچنین در رویکرد اول، گستره خیر به «دیگری» محدود است در حالیکه در رویکرد دوم، گستره خیر علاوه بر خلق، خود، خلقت و خالق را هم دربر دارد.

ممکن است سئوال شود که چنین عمل ارزشمندی، آیا امر نهاده در نهاد آدمیان است یا امری است که اکتساب از محیط اجتماعی است و با تربیت انسان‎ها در پیوند است؟ اگر نیکوکاری را امری «ذاتی» (نهاده) قلمداد کنیم، می‎توانیم چنین بپنداریم که همه آدمیان با آن آمیخته‎اند و هر کس که قادر است، به آن می‎شتابد! این دری از درهای بهشت خداوند است که شخص می‎تواند آن را به دست خود بگشاید. پس، چه حاجت به آموزش؟ در این نوع نگاه، عمل خیر به نیروی درونی برپاست. نیازی به انگیزشی و البته آگاهی‌ای از بیرون نیست. اما آیا تاریخ حیات بشر نشانه‌های کافی از چنین نهاده‌ای در نهاد بشر دارد؟ واقعیات تاریخی بیش از آنکه آشکار کنند چنین طبیعتی با آدمیزادگان است، نشان می‎دهند که چنین موضوعی با آموزش و اکتساب آمیخته است. وقتی کسانی برای آن آموزش دیده‎اند، بدان عمل روی آورده‎اند و البته دیگران را از آن بهره‎مند ساخته‎اند. این آموزه برآمده از حیات بشر، سبب می‎شود تا به یکی دیگر از وظایف نظام‎ آموزشی عنایت شود: «آموزش نیکوکاری و خیّری».

اقامه خیر، همانند ده‎ها عمل دیگر انسانی نیازمند آموزش ابناء بشر است. نظام آموزشی یک کشور به تدارک فرصت‎هایی اقدام می‎کند تا فرزندان آن جامعه در آن‌ها به تجربه بپردازند و برای عمل به آن‌ها آماده شوند. آیا در شرایط امروز جهان و ایران، می‎توان «نیکوکاری» را جزو موضوعات مهمی قلمداد کرد که نظام آموزشی باید برای آن‌ها فرصت‎ تجربه فراهم کند؟ آیا در میان موضوعاتی که ارزش ورود به عرصه نظام آموزش رسمی را دارند، می‎توان آن قدر موضوع مهم یافت که جایی برای نیکوکاری نباشد؟ با این باور که اصولا نیکوکاری جزو موضوعات مهم و ارزشمندی است که باید در میان موضوعات نظام آموزشی قرار گیرد، حال پرسش این است که در این موضوع، نظام آموزشی کشور چه کرده است؟

در میان اسناد مهم نظام جمهوری اسلامی، سند چشم‎انداز ۱۴۰۴ (مصوب ۱۳۸۲) دارای ارزش فراوان است. در این سند به موضوعاتی اشاره شده و شخص ایرانی مورد نظر در افق این چشم‌انداز را دارای چنین ویژگی‌هایی دانسته است: «فعال، مسئولیت‌پذیر، ایثارگر، مؤمن، رضایت‌مند، برخوردار از وجدان کاری، انضباط، روحیه تعاون و سازگاری اجتماعی، متعهد به انقلاب و نظام اسلامی و شکوفایی ایران و مفتخر به ایرانی بودن».

گرچه در سیاست‎های کلی ایجاد تحول در نظام آموزش و پرورش (۱۳۹۲) به طور آشکار به معرفی موضوعاتی اقدام نشده که بتوان به آن ارجاع داد؛ اما در «برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران» (۱۳۹۱) در ذیل «شایستگی‌های پایه» به وضوح از شایستگی‌های اخلاقی یاد شده و شخص دارای اخلاق مورد نظر بدین شرح معرفی شده است: «متعهد به ارزش‌های اخلاقی از جمله: صدق، صبر، احسان و رأفت، حسن خلق، حیا، شجاعت، خویشتن‌داری، قدرشناسی، رضا، عدالت، قناعت، نوع دوستی و تکریم والدین و معلم در شئون و مناسبات فردی و اجتماعی».

این زمینه‎های مطرح در اسناد کلان، نیازمند عنایت کارگزاران نظام آموزشی در سطح عملیاتی است. در سطح عملیاتی، سه گروه عمده دارای نقش منحصربه‎فرد هستند: مولفان کتاب‎های درسی، مدیران مدارس و معلمان. مولفان به تولید فرصت‎های رسمی و مستقیم مربوط به نیکوکاری اقدام می‎کنند، مدیران زمینه‎های لازم برای اجرایی شدن فرصت‎های رسمی را فراهم می‎کنند و معلمان هستند که فرصت‎های تدارک شده رسمی را با آموزش و عمل خود به شاگردان انتقال می‎دهند و عواطف و انگیزه عمل آنان را تحریک می‎کنند. این گروه اخیر – یعنی معلمان – بیش از همه گروه‎های دیگر دارای نقش اثرگذار در دل و جان شاگردان هستند. گرچه معلمان بزرگترین گروهی را تشکیل می‎دهند که به توسعه و تعالی نیکوکاری در جامعه مشغولند و البته در این مسیر دارای توفیقات فراوانی بوده‎اند، اما لازم است مدیران و معلمان از حمایت‎های سازمانی و دانشی برخوردار شوند. گرچه تدارک حمایت‎های سازمانی از اختیارات وزارت آموزش و پرورش و تامین حمایت‎های دانشی از قابلیت‎های دانشگاهها، پژوهشگاه‌ها و حوزه‎های علمیه است؛ اما نقش خیریه‎ها و جهت‎گیری آن‌ها در تعیین مصادیق عمل خیر، در این ارتباط دارای ارزش بنیادین است. آیا شاگردانی که در یک مدرسه خیرساز تحصیل می‎کنند نسبت به همتایان خود که در یک مدرسه غیر آن مشغول به تحصیل هستند، از حیث فهم عمل نیکوکارانه تفاوتی دارند؟ آیا زمان آن نیست که آموزش نیکوکاری هم در فهرست کارهای خیر قرار گیرد و خیران عزیز به آن نیز به دیده لطف نظر کنند؟ آموزش نیکوکاری به واقع تامین شرایط استمرار این عمل مورد نیاز حیات اجتماعی است.

لینک کوتاه : https://ava.kheir.ir/?p=740
  • نویسنده : نعمت‎الله موسی‎پور

نوشته های مشابه

ثبت دیدگاه

قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید مدیریت تارنما منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.